Mazurski Park Krajobrazowy

Drewniana cerkiew prawosławna w Wojnowie fot. Waldemar Bzura

HISTORIA UTWORZENIA MAZURSKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO

 

     Mazury spośród innych krain Polski wyróżniają się nieprzeciętnymi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi. Walory te były i są coraz większym magnesem ściągającym tu wielu gości polskich i zagranicznych. Niestety, i ta piękna kraina od dziesiątków lat poddana była gospodarczej presji ze strony człowieka, czego wynikiem był gwałtowny wyrąb lasów, osuszanie terenów bagiennych, torfowisk a nawet całych jezior, a w ostatnim czasie także agresywna chemizacja i zabudowa brzegów wód. Aby zachować dla potomnych chociaż fragment niezniszczonego i reprezentatywnego krajobrazu mazurskiego, prof. Władysław Szafer, znany botanik z Krakowa i zaangażowany działacz w międzynarodowym ruchu ochrony przyrody, w połowie lat 60-tych, zaproponował utworzenie Mazurskiego Parku Narodowego.

W ideę tę zaangażował się ówczesny i wielce zasłużony w ochronie przyrody Warmii i Mazur Wojewódzki Konserwator Przyrody Jan Panfil. W skład parku narodowego miał wejść najpiękniejszy obszar Pojezierza Mazurskiego, północno-zachodnia część Puszczy Piskiej z rzeką Krutynią i Jezioro Nidzkie. Sprzeciwiło się temu lobby gospodarcze - leśnictwo, myślistwo i masowa turystyka.

Równolegle wrócono do opracowanej i zreferowanej przez doc. Tadeusza Szczęsnego w 1966 r. na sesji Państwowej Rady Ochrony Przyrody koncepcji parków krajobrazowych na Mazurach takich, jak: Krutynią i Jezioro Nidzkie o funkcjach przyrodniczych oraz Śniardwy o charakterze wypoczynkowym. W 1970 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej podjęło uchwałę o utworze­niu Mazurskiego Parku Krajobrazowego (jako formy przejściowej do czasu utworzenia parku narodowego). Jezioro Nidzkie, które nie włączono do Mazurskiego Parku Krajobrazowego, zostało w wyniku wspólnych działań Jana Panfila i działacza turystyki Kazimierza Saysse-Tobiczyka, uznane w 1972 r. za rezerwat przyrody.

Po reformie podziału administracyjnego kraju w 1975 r. i utworzeniu wojewódz­twa suwalskiego, prawnicy podnieśli problem błędnej procedury prawnej przy powołaniu parku krajobrazowego w 1970 r. W związku z tym wznowiono utworzenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego mocą uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Suwałkach z dnia 5 grudnia 1977 r. i w Olsztynie z dnia 8 grudnia 1977 r. Tak więc, 1977 r. uznaje się za oficjalną datę utworzenia Mazurskiego Parku Krajobrazowego. W granicach tych Park liczył ok. 49 tyś. ha, a jego strefa ochronna ok. 19 tyś. ha. Obejmował on swoimi granicami część gmin Mrągowo, Piecki i Świętajno w województwie olsztyńskim oraz Mikołajki, Ruciane Nida, Pisz i Orzysz w województwie suwalskim.

Rok później powołano Społeczną Radę Koordynacyjną Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Pierwszym jej przewodniczącym został znany artysta malarz Andrzej Strumiłło, a wiceprzewodniczącym prof. Benon Polakowski z ART w Olsztynie. W późniejszych latach dużą rolę odgrywał w Radzie zmarły prof. Wirgiliusz Żurowski. Zadaniem Rady było wydawanie opinii w sprawach pro­blematycznych i większych inwestycji związanych z terenem Parku i jego strefy ochronnej.

W 1983 r. przy Wojewódzkim Konserwatorze Przyrody w Olsztynie utworzono pierwszy etat urzędniczy - inspektora, związany z ochroną terenu Parku. Funkcję tę pełnił do 1990 r. Jerzy Kruszelnicki. Był to dobry okres w dziejach Parku, którego powierzchnię, w tym czasie, udało się powiększyć do niespełna 54 tyś. ha i utworzono na jego terenie 2 duże rezerwaty przyrody - „Krutynię Dolną"

(969,33 ha) i „Pierwos" (605,48 ha). W tym czasie Konserwatorzy Przyrody w Olsztynie - Stanisław Dąbrowski i w Suwałkach - Zdzisław Szkiruć postarali się o etaty dla zawodowych strażników Parku - po czterech w każdym województwie. W czerwcu 1985 roku z inicjatywy Jerzego Kruszelnickiego odbyło się w Olsztynie plenarne posiedzenie Komitetu Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w sprawie przyspieszenia prac nad utworzeniem Mazurskiego Parku Narodowego. Jednym z głównych wyników obrad miało być utworzenie grupy roboczej, która pilotowałaby prace związane z tworzeniem parku naro­dowego mniej więcej w granicach parku krajobrazowego. Misję utworzenia tej grupy otrzymał prof. Zdzisław Kajak z Instytutu Ekologii PAN. Brak poparcia potencjalnych członków grupy z ośrodka olsztyńskiego doprowadził do tego, że misja ta zakończyła się fiaskiem, a sprawa parku narodowego została odłożona na czas nieokreślony.

W 1988 r. Wojewodowie - Olsztyński i Suwalski powołali Zarząd Mazurskiego Parku Krajobrazowego z siedzibą w Ukcie, którą w 1990 r. przeniesiono do miejsco­wości Krutyń. Dyrektorem Zarządu został nadleśniczy terenowy w Nadleśnictwie Strzałowe Feliks Kaczanowski, a od 1998 r. Grzegorz Wagner.

Następne lata pokazały jednak, że pomimo utworzenia Zarządu, taka forma jak park krajobrazowy nie wystarcza do utrzymania dotychczasowych przyrodni­czych i krajobrazowych walorów tego obszaru (nielegalne budownictwo, nie­uporządkowany ruch turystyczny, nastawiona przede wszystkim na zysk gospo­darka leśna i rybacka). W związku z tym, pracownicy Zarządu (J. Kruszelnicki, G. Wagner) przygotowali w latach 1990-93 dokumentację potrzebną do utworzenia Mazurskiego Parku Narodowego. Dokumentacja do wniosku o utworzenie MPN została sporządzona i uzasadniona naukowo w dwóch wersjach: I - 31496 ha, II -47121 ha (z jeziorem Śniardwy). We wrześniu 1991 r. Państwowa Rada Ochrony Przyrody opowiedziała się za pierwszą wersją, która obowiązuje jako oficjalny projekt do chwili obecnej.

W następnych latach parlamentarzyści i przedstawiciele Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, chcąc uzyskać poparcie dla idei parku narodowego na Mazurach, spotykali się wielokroć z przedsta­wicielami Lasów Państwowych i Samorządów w tej sprawie, ale bez konkretnych rezultatów. Utworzenie parku narodowego na Mazurach jest sprawą nadal otwartą.